Emlak sözlüğü
A’dan Z’ye arsa ve emlak terimleri
Tapu, imar ve satış süreçlerinde karşınıza çıkan 58 terimi sade bir dille açıkladık.
Son güncelleme: 26 Eylül 2026
#
- 18. madde uygulaması
- İmar planı onaylanmış bir bölgede kadastro parsellerinin birleştirilip plana uygun yeni imar parsellerine dönüştürülmesi işlemidir. Uygulama sırasında yol, park gibi kamu alanları için parsellerden düzenleme ortaklık payı düşülür ve hak sahiplerine plana uygun yeni parseller ya da hisseler verilir.Diğer adları: imar uygulaması, arsa ve arazi düzenlemesiRehber: İmar Nedir? İmar Durumu Nasıl Öğrenilir? →
A
- Ada
- Kadastro veya imar uygulamasında yollar, dereler gibi sınırlarla çevrili, içinde bir ya da daha fazla parsel bulunan arazi bloğudur. Tapu kayıtlarında taşınmaz, ada ve parsel numarasıyla birlikte tanımlanır.Diğer adları: ada numarasıRehber: İmar Nedir? İmar Durumu Nasıl Öğrenilir? →
- Aplikasyon
- Tapu ve kadastro kayıtlarındaki parsel sınırlarının arazi üzerinde yerinde işaretlenmesidir. Lisanslı harita ve kadastro mühendislik büroları veya kadastro müdürlükleri tarafından yapılır; alım satım öncesinde sınırları netleştirmek için yaptırılması önerilir.Diğer adları: sınır aplikasyonuRehber: Arsa Alırken ve Satarken Kontrol Listesi →
- Arazi
- Genel anlamda imar planı dışında kalan, üzerinde yapı bulunmayan ve doğal hâlini koruyan toprak parçasıdır. Tapuda tarla, bağ, bahçe, zeytinlik gibi farklı cinslerle kayıtlı olabilir.Rehber: Arazi Nedir? Arsa ile Arazi Arasındaki Fark →
- Arsa
- İmar planı içinde kalan, yapılaşmaya ayrılmış ve genellikle parselasyonu yapılmış toprak parçasıdır. Arsanın üzerine ne kadar ve nasıl yapı yapılabileceği imar durumuna göre belirlenir.Rehber: Arsa Nedir? İmarlı Arsa Ne Demek? →
- Arsa payı
- Kat mülkiyeti veya kat irtifakı kurulmuş bir binada her bağımsız bölüme düşen, arsanın tamamına oranla belirlenmiş paydır. Bağımsız bölümü satın alan kişi, ona bağlı arsa payının da maliki olur.
B
- Beyan
- Tapu kütüğünün beyanlar hanesine işlenen, taşınmazla ilgili bilgilendirme amaçlı kayıtlardır. Yönetim planı, riskli yapı belirtmesi veya taşınmazın kültür varlığı olduğu bilgisi gibi kayıtlar beyan olarak yer alabilir.Diğer adları: beyanlar hanesi, tapu beyanıRehber: Arsa Alırken ve Satarken Kontrol Listesi →
C
- Cins değişikliği
- Tapuda taşınmazın niteliğini gösteren cins bilgisinin değiştirilmesidir; örneğin arsa üzerine bina yapıldıktan sonra kaydın güncellenmesi veya tarla kaydının arsaya çevrilmesi. İşlem, belediye ve ilgili kurumlardan alınan belgelere dayanarak tapu müdürlüğünde yapılır.Rehber: Arsa, Arazi ve Tarla Arasındaki Farklar →
Ç
- Çek
- Düzenleyen kişinin (keşideci) bankasına, çeki ibraz eden kişiye belirli bir tutarı ödemesi için verdiği yazılı ödeme emridir. Taşınmaz satışlarında çekle ödeme kabul edilecekse çekin kime ait olduğu, üzerindeki tarih ve karşılığının bulunup bulunmadığı dikkatle değerlendirilmelidir.Rehber: Çek Nedir? Arsa Satışında Çekle Ödemenin Riskleri →
- Çekme mesafesi
- Binanın parsel sınırlarından ve yoldan ne kadar geride yapılması gerektiğini gösteren mesafedir. Ön, yan ve arka bahçe mesafeleri imar planı ve yönetmelikle belirlenir ve imar durum belgesinde yer alır.Diğer adları: çekme mesafeleri, yapı yaklaşma sınırı, bahçe mesafesiRehber: İmar Nedir? İmar Durumu Nasıl Öğrenilir? →
D
- DOP (Düzenleme Ortaklık Payı)
- İmar uygulaması sırasında yol, park, otopark, okul gibi kamu hizmet alanlarını karşılamak için düzenlemeye giren parsellerden bedelsiz olarak düşülen paydır. Güncel mevzuatta bu payın üst sınırı, düzenlemeye giren alanın yüzde 45'i olarak belirlenmiştir.Diğer adları: DOP, düzenleme ortaklık payıRehber: İmar Nedir? İmar Durumu Nasıl Öğrenilir? →
- Döner sermaye ücreti
- Tapu ve kadastro müdürlüklerinde yapılan işlemler için Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü döner sermaye işletmesine ödenen hizmet bedelidir. Tutarı her yıl yeniden belirlenir ve tapu harcından ayrı olarak ödenir.Diğer adları: döner sermaye bedeliRehber: Tapu Masrafları ve Arsa Satış Süreci (Güncel Yıl) →
E
- Emlak vergisi değeri (rayiç bedel)
- Belediyenin emlak vergisini hesaplarken esas aldığı taşınmaz değeridir; arsa ve araziler için belirlenen birim değerlere göre hesaplanır. Günlük dilde rayiç bedel olarak da anılır ve tapuda beyan edilen satış bedeli genellikle bu değerin altında olamaz.Diğer adları: emlak vergisi değeri, rayiç bedel, rayiç değerRehber: Tapu Masrafları ve Arsa Satış Süreci (Güncel Yıl) →
- Emsal
- Bir parselde yapılabilecek toplam inşaat alanının parsel alanına oranıdır; KAKS ile aynı anlamda kullanılır. Örneğin emsali 1,50 olan 1.000 m² bir arsada, emsale dahil toplam 1.500 m² inşaat alanı yapılabilir.Diğer adları: emsal değeri, imar emsaliRehber: İmar Nedir? İmar Durumu Nasıl Öğrenilir? →
G
- Gabari
- Bir binanın çıkabileceği en yüksek yüksekliği ya da kat sınırını ifade eder. İmar durum belgesinde metre cinsinden (Hmax) veya kat adedi olarak yazılır.Diğer adları: HmaxRehber: İmar Nedir? İmar Durumu Nasıl Öğrenilir? →
H
- Haciz
- Bir alacağın tahsili için icra dairesi veya yetkili kamu kurumu tarafından borçlunun malına konulan el koymadır. Tapuda haciz şerhi bulunan bir taşınmazı satın almadan önce borcun kapatılıp haczin kaldırılması gerekir; aksi halde haciz taşınmaz üzerinde kalır.Diğer adları: haciz şerhi, hacizliRehber: Arsa Alırken ve Satarken Kontrol Listesi →
- Hisseli tapu
- Bir taşınmazın birden fazla kişiye pay oranlarıyla ait olduğu tapu türüdür. Hissedarların taşınmazın hangi bölümünü kullanacağı tapuda belirli değildir; bu nedenle kullanım ve satış konusunda anlaşmazlık yaşanabilir.Diğer adları: hisseli tapulu, paylı mülkiyetRehber: Hisseli Tapu ve Müstakil Tapu: Farklar ve Riskler →
- Hobi bahçesi
- Genellikle büyük bir tarlanın hisseli olarak küçük parçalar hâlinde satılmasıyla oluşan, bahçe ve dinlenme amacıyla kullanılan alanlar için kullanılan halk dilindeki ifadedir. Bu alanlar çoğunlukla tarım arazisi niteliğindedir ve üzerlerine izinsiz yapı yapılması yıkım ve para cezası gibi yaptırımlara yol açabilir.Diğer adları: hobi bahçeleriRehber: Hisseli Tapu ve Müstakil Tapu: Farklar ve Riskler →
İ
- İfraz
- Bir parselin iki veya daha fazla parsele bölünmesi işlemidir. İmarlı alanlarda belediyenin onayıyla, tarım arazilerinde ise asgari parsel büyüklüğü kurallarına uygun olarak ve gerekli kurum görüşleri alınarak yapılabilir.Diğer adları: ifraz işlemiRehber: İmar Nedir? İmar Durumu Nasıl Öğrenilir? →
- İmar durum belgesi
- Bir parselin imar planındaki kullanım amacını ve emsal, TAKS, gabari, çekme mesafeleri gibi yapılaşma koşullarını gösteren, belediyeden alınan resmî belgedir. Arsa alım satımında en önemli kontrol belgelerinden biridir.Diğer adları: imar durumu belgesi, imar durumuRehber: İmar Nedir? İmar Durumu Nasıl Öğrenilir? →
- İmar planı
- Bir yerleşim alanının nasıl kullanılacağını, nerede ne tür yapılaşmaya izin verileceğini gösteren plandır. Nazım imar planı ve uygulama imar planı olmak üzere iki kademede hazırlanır.Diğer adları: imar planlarıRehber: İmar Nedir? İmar Durumu Nasıl Öğrenilir? →
- İntifa hakkı
- Bir taşınmazın mülkiyeti başkasında kalmak üzere, o taşınmazı kullanma ve ondan yararlanma hakkıdır. Tapuya tescil edilerek kurulur ve gerçek kişiler lehine kurulan intifa hakkı, hak sahibinin ölümüyle sona erer.Diğer adları: intifa
- İpotek
- Bir borcun güvencesi olarak taşınmaz üzerinde alacaklı lehine tapuda kurulan rehin hakkıdır. Borç ödenmezse alacaklı, taşınmazın satışını isteyerek alacağını tahsil edebilir.Diğer adları: ipotekli, ipotek şerhiRehber: Arsa Alırken ve Satarken Kontrol Listesi →
- İrtifak hakkı
- Bir taşınmaz üzerinde başka bir taşınmaz veya kişi lehine kurulan ve malikin bazı kullanımlara katlanmasını gerektiren sınırlı ayni haktır. Geçit hakkı, enerji nakil hattı veya su yolu irtifakı sık karşılaşılan örneklerdir.Diğer adları: geçit hakkıRehber: Arsa Alırken ve Satarken Kontrol Listesi →
K
- Kadastro
- Taşınmazların sınırlarının, yüzölçümlerinin ve hak sahiplerinin teknik ve hukuki olarak tespit edilip haritalara ve tapu kayıtlarına geçirilmesi işlemidir. Türkiye'de Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü tarafından yürütülür.Diğer adları: kadastro haritası
- KAKS
- Kat Alanları Katsayısı; bir parselde yapılabilecek toplam kat alanının parsel alanına oranıdır. Günlük kullanımda emsal ile aynı anlamdadır.Diğer adları: kat alanları katsayısı, kat alanı katsayısıRehber: İmar Nedir? İmar Durumu Nasıl Öğrenilir? →
- Kamulaştırma
- Kamu yararı gerektiğinde, bedeli ödenerek özel mülkiyetteki bir taşınmazın devlet veya bir kamu kurumu tarafından edinilmesidir. İmar planında yol, okul gibi kamu alanlarına ayrılmış parseller ileride kamulaştırma konusu olabilir.Rehber: İmar Nedir? İmar Durumu Nasıl Öğrenilir? →
- Kat irtifakı
- Henüz yapılmamış veya tamamlanmamış bir binanın bağımsız bölümleri için arsa payı karşılığında kurulan irtifak hakkıdır. Bina tamamlanıp yapı kullanma izni alındıktan sonra kat mülkiyetine geçilebilir.Diğer adları: kat irtifaklı
- Kat karşılığı
- Arsa sahibinin arsasını müteahhide verdiği, karşılığında yapılacak binadan belirli sayıda bağımsız bölüm aldığı inşaat modelidir. Paylaşım oranı, teslim süresi ve teminatlar sözleşmede açıkça yazılmalıdır; bu tür sözleşmelerin noterde düzenleme şeklinde yapılması gerekir.Diğer adları: kat karşılığı inşaat, arsa payı karşılığı inşaat, kat karşılığı sözleşme
- Kat mülkiyeti
- Tamamlanmış ve yapı kullanma izni almış bir binadaki her bağımsız bölüm üzerinde, arsa payıyla birlikte kurulan mülkiyet hakkıdır. Kat mülkiyetli taşınmazlarda tapu, her bağımsız bölüm için ayrı düzenlenir.Diğer adları: kat mülkiyetli
- Kıyı kenar çizgisi
- Deniz, göl ve akarsularda, taşkın durumları dışında suyun kara yönünde ulaşabildiği en son noktaları birleştiren çizgidir. Bu çizginin su tarafında kalan kıyıda kural olarak yapı yapılamaz; kara tarafındaki sahil şeridinde de yapılaşma sınırlamaları vardır.Rehber: İmar Nedir? İmar Durumu Nasıl Öğrenilir? →
- Köy yerleşik alanı
- Köy ve mezralarda, imar planı bulunmayan yerlerde mevcut yerleşimin bulunduğu ve yapılaşmaya özel kurallarla izin verilen, sınırları ilgili idarece belirlenmiş alandır. Büyükşehir sınırları içinde mahalleye dönüşen eski köylerde de bu kavramla karşılaşılabilir.Diğer adları: köy yerleşik alanlarıRehber: İmar Nedir? İmar Durumu Nasıl Öğrenilir? →
M
- Mera
- Hayvanların otlatılması için ayrılmış, devletin hüküm ve tasarrufu altında bulunan ve özel mülkiyete konu olamayan alanlardır. Mera vasfı değiştirilmedikçe bu alanlarda yapılaşma ve tarım dışı kullanım mümkün değildir.Diğer adları: mera alanı
- Müstakil tapu
- Sınırları belirli bir parselin tamamının tek bir malike ait olduğu tapu türüdür. Malik, taşınmaz üzerinde başka bir hissedarın onayına gerek duymadan tasarrufta bulunabilir.Diğer adları: müstakil tapuluRehber: Hisseli Tapu ve Müstakil Tapu: Farklar ve Riskler →
N
- Nazım imar planı
- Bir bölgenin genel arazi kullanım kararlarını, yoğunluklarını ve ana ulaşım sistemini gösteren üst ölçekli imar planıdır. Uygulama imar planları bu plana uygun olarak hazırlanır; nazım plan tek başına parsel bazında yapılaşma koşullarını göstermez.Diğer adları: nazım planRehber: İmar Nedir? İmar Durumu Nasıl Öğrenilir? →
O
- Orman kadastrosu
- Orman sayılan alanların sınırlarının belirlenip haritaya ve kayıtlara geçirilmesidir. Tapulu bir parselin bir bölümü orman sınırı içinde kalabilir; bu nedenle ormana yakın arazilerde orman sınırının kontrol edilmesi önemlidir.Diğer adları: orman sınırıRehber: Arsa Alırken ve Satarken Kontrol Listesi →
- Ortaklığın giderilmesi
- Hisseli bir taşınmazda hissedarlar anlaşamadığında ortaklığın aynen bölünerek ya da satış yoluyla sona erdirilmesidir. Anlaşma sağlanamazsa sulh hukuk mahkemesinde dava açılabilir; bölünme mümkün değilse taşınmaz satılarak bedeli hissedarlar arasında paylaştırılır. Güncel mevzuatta dava açmadan önce arabulucuya başvurulması şartı bulunmaktadır.Diğer adları: ortaklığın giderilmesi davası, izale-i şuyuRehber: Hisseli Tapu ve Müstakil Tapu: Farklar ve Riskler →
Ö
- Önalım (şufa) hakkı
- Hisseli bir taşınmazda paydaşlardan biri payını üçüncü bir kişiye sattığında, diğer paydaşların o payı aynı koşullarla öncelikli olarak satın alabilme hakkıdır. Bu hak, kanunda belirtilen süreler içinde dava yoluyla kullanılır.Diğer adları: önalım hakkı, şufa hakkıRehber: Hisseli Tapu ve Müstakil Tapu: Farklar ve Riskler →
P
- Pafta
- Kadastro veya imar haritalarının belirli bir ölçekte bölünmüş her bir sayfasıdır. Eski tapu kayıtlarında taşınmazın yeri pafta, ada ve parsel numarasıyla birlikte gösterilir.Diğer adları: pafta numarasıRehber: İmar Nedir? İmar Durumu Nasıl Öğrenilir? →
- Parsel
- Kadastro veya imar uygulamasıyla sınırları belirlenmiş, tapuda ayrı bir numarayla kayıtlı taşınmaz birimidir. Bir ada içinde birden fazla parsel bulunabilir.Diğer adları: parsel numarası, imar parseliRehber: İmar Nedir? İmar Durumu Nasıl Öğrenilir? →
- Parselasyon
- İmar planına uygun olarak bir alanın yollar ve imar parselleri şeklinde bölünmesi ve bu bölünmenin haritaya ve tapuya işlenmesidir. Parselasyon planı onaylanıp tescil edilmeden imar planındaki parseller tapuda oluşmaz.Diğer adları: parselasyon planıRehber: İmar Nedir? İmar Durumu Nasıl Öğrenilir? →
R
- Röperli kroki
- Bir parselin veya yapının yerini, arazideki sabit noktalara (röper noktalarına) olan ölçülü uzaklıklarla gösteren krokidir. Yapı ruhsatı sürecinde ve binanın yerinin arazide doğru belirlenmesinde kullanılır.Diğer adları: röper krokisi
S
- Satış vaadi sözleşmesi
- Taşınmazın ileride belirli şartlarla satılacağını taraflar arasında taahhüt altına alan sözleşmedir. Geçerli olması için resmî şekilde, noterde düzenleme şeklinde yapılması gerekir; tapuya şerh verilirse üçüncü kişilere karşı da ileri sürülebilir.Diğer adları: gayrimenkul satış vaadi sözleşmesi, satış vaadiRehber: Tapu Masrafları ve Arsa Satış Süreci (Güncel Yıl) →
- Senet (Bono)
- Düzenleyenin belirli bir tutarı belirli bir tarihte alacaklıya veya emrine ödeyeceğini taahhüt ettiği kıymetli evraktır. Kanunda bono olarak geçer, günlük dilde senet denir.Diğer adları: senet, bono, emre muharrer senetRehber: Senet (Bono) Nedir? Vadeli Arsa Satışında Güvenli Ödeme →
- Sit alanı
- Tarihi, arkeolojik, kentsel veya doğal değeri nedeniyle koruma altına alınmış alandır. Sit alanlarında yapılaşma, koruma amaçlı imar planına ve ilgili koruma kurulu ya da komisyon kararlarına bağlıdır.Diğer adları: arkeolojik sit, kentsel sit, doğal sitRehber: İmar Nedir? İmar Durumu Nasıl Öğrenilir? →
Ş
- Şerh
- Tapu kütüğünün şerhler hanesine işlenen ve kişisel bir hakkı üçüncü kişilere karşı da ileri sürülebilir hâle getiren kayıttır. Satış vaadi, kira veya önalım gibi haklar ile haciz ve ihtiyati tedbir gibi kayıtlar şerh olarak yer alabilir.Diğer adları: şerhler hanesi, tapu şerhiRehber: Arsa Alırken ve Satarken Kontrol Listesi →
T
- TAKS
- Taban Alanı Katsayısı; binanın zemine oturacağı alanın parsel alanına oranıdır. Örneğin TAKS'ı 0,30 olan 1.000 m² bir parselde bina taban alanı en fazla 300 m² olabilir.Diğer adları: taban alanı katsayısıRehber: İmar Nedir? İmar Durumu Nasıl Öğrenilir? →
- Takyidat
- Bir taşınmazın tapu kaydındaki ipotek, haciz, şerh, beyan ve irtifak gibi kısıtlamaların tümünü ifade eder. Satın almadan önce güncel takyidat bilgisinin tapu müdürlüğünden alınacak kayıtla kontrol edilmesi önerilir.Diğer adları: takyidat belgesiRehber: Arsa Alırken ve Satarken Kontrol Listesi →
- Tapu harcı
- Tapuda satış işlemi sırasında alıcı ve satıcıdan ayrı ayrı alınan harçtır. Güncel yıl itibarıyla oranı, beyan edilen satış bedelinin binde 20'si olarak her iki taraf için ayrı ayrı uygulanmaktadır.Diğer adları: tapu harçlarıRehber: Tapu Masrafları ve Arsa Satış Süreci (Güncel Yıl) →
- Tapu senedi
- Taşınmazın maliki, yeri, yüzölçümü ve niteliği gibi bilgileri gösteren, tapu müdürlüğünce düzenlenen resmî belgedir. Asıl hukuki kayıt tapu kütüğü olduğundan, alım satımda senedin yanında güncel tapu kaydı da kontrol edilmelidir.Diğer adları: tapu belgesiRehber: Arsa Alırken ve Satarken Kontrol Listesi →
- Tarla
- Tarımsal üretim yapılan, genellikle imar planı dışında kalan ve tapuda tarla cinsiyle kayıtlı arazidir. Tarla üzerinde yapılaşma çok sınırlıdır ve tarım dışı kullanım izne bağlıdır.Rehber: Tarla Nedir? Tarla Alırken ve Satarken Bilinmesi Gerekenler →
- Tevhit
- İki veya daha fazla komşu parselin tek parsel hâlinde birleştirilmesi işlemidir. Birleştirilecek parsellerin maliklerinin aynı olması ya da tüm maliklerin muvafakati gerekir ve imarlı alanlarda belediye onayı aranır.Diğer adları: tevhid, tevhit işlemiRehber: İmar Nedir? İmar Durumu Nasıl Öğrenilir? →
U
- Uygulama imar planı
- Nazım imar planına uygun olarak hazırlanan ve yapı adaları, yollar, emsal, kat adedi, çekme mesafeleri gibi parsel bazındaki yapılaşma koşullarını gösteren ayrıntılı imar planıdır. Yapı ruhsatı bu plana göre verilir.Diğer adları: uygulama planıRehber: İmar Nedir? İmar Durumu Nasıl Öğrenilir? →
Y
- Yapı kullanma izni (iskân)
- Ruhsat ve eklerine uygun olarak tamamlanan binanın kullanılabileceğini gösteren, belediye veya ilgili idarece verilen belgedir. Halk arasında iskân olarak bilinir ve kat mülkiyetine geçiş için gereklidir.Diğer adları: yapı kullanma izni, iskân, iskan
- Yapı ruhsatı
- Bir yapının inşasına başlanabilmesi için belediye veya ilgili idareden alınması gereken izin belgesidir. Onaylı projelere ve imar durumuna uygun olarak düzenlenir.Diğer adları: inşaat ruhsatı, yapı ruhsatiyesi
- Yetki sözleşmesi
- Taşınmaz sahibinin, taşınmazının satışı veya kiralanması için bir emlak işletmesini yetkilendirdiği yazılı sözleşmedir. Mevzuat gereği emlak işletmeleri, yazılı yetki sözleşmesi olmadan taşınmazın ilanını yayınlayamaz.Diğer adları: yetkilendirme sözleşmesi
- Yola cephe
- Bir parselin yola sınır olan kenarının uzunluğudur. Yapı yapılabilmesi için parselin imar yoluna cephesinin bulunması ve cephe uzunluğunun yönetmelikteki asgari ölçüleri karşılaması gerekir.Diğer adları: yol cephesi, cephe uzunluğuRehber: İmar Nedir? İmar Durumu Nasıl Öğrenilir? →
Z
- Zilyetlik
- Bir taşınmaz üzerinde fiilî hâkimiyet kurulması, yani taşınmazı fiilen elinde bulundurup kullanmaktır. Tapusuz arazilerde zilyetlik, kanunda belirtilen şartlar ve süreler gerçekleşirse tescil talebine dayanak olabilir.Diğer adları: zilyet
Not: Tanımlar genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez.